Nov 01

Ukuhlolwa kwezintombi (izintombi zamasiko esintu)

by in Amasiko & Amagugu, Umphakathi

U-Phindile Chiliza no Sihle Mkhamisa bahlela ingxoxo noMrs Nombulelo Madondo, ophethe isikhungo sokuhlohlwa kwezintombi eNanda ngase  Mtshebheni. Ingxoxo yenzeka ngomhaka 6  kuMfumfu 2013.

Umbuzo: Ungubani igama nesibongo?

Impendulo: Ngingu Nombulelo Madondo

Umbuzo: Ngicela uchaze kabanzi ngalolu siko nano kubaluleka kwalo ufisa ukulibona linjani ngelinye ilanga?

Impendulo: Mina ngizalelwe eRichmond kanti futhi bekwiyinto ebiyenziwa kanti bekuyinto engikhuliswe ngayo futhi bekuyinto engaphakathi kimi ngathi umangifika lapha eNanda ngabona abantu abadala benza izinto ezimbi, ngibona nezingane ezincane zihamba nabafana emgwaqeni ngase ngibona kuncono ngivule isikhungo sokuhlolwa kwezingane. No mntwana wami ngiyamhlola ngisho namanje ngoba esemdala. Manje wenza unyaka wesibili eUNISA. Bese kuba khona nesifo se ngculazi kwaba isona futhi esangigqugquzela ukuthi ngivule lesi sikhungo, kwenziwa nezinto eziningi okunjenge misebenzi yezandla noma futhi kukhona okhuliswayo, izintombi ziyahlolwa ukuthi zikulungele yini ukuthi zingene esigcawini. Futhi ngiyafisa ukuthi leli siko lingapheli ngoba lingaphakathi kimi. Ngoba ngize ngikhiphe nase phaketheni lami ukusiza ngithenge ubuhlalu ngenzele ukubajabulisa.

Umbuzo : Yini eyakwenza ukuthi uvule  lesi sikhungo, iziphi futhi izinto ozisebenzisayo uma uhlola, uwenziwa kanjani lomsebenzi?

Impendulo :Ukuqala kwami ukuhlola ngaqala ngalandelela ngathatha izingane zami ngiyohlola komunye ugogo kwaze kwaphela izinyanga eziyisithupha engitshela ukuthi ulala kanjani umntwana uma usumhlola. Futhi ngiyakwazi ukubona uma umntwana enesilonda semimoya kungathi khona ogange ngaye kanti cha isilonda.

Umbuzo :Ngabe lukhona yini uxhaso oluthola kuhulumeni?

Impendulo: Alukho uxhaso engilutholayo ku hulumeni ngiyazizamela mina imali yokuthenga ubuhlalu nokwenza ezinye izinto kulesi sikhungo.

umbuzo  : Isiko  noma umkhuba ukuhlolwa kwezintombi?

Impendulu  : Kulisiko ngoba uma umntwana esethola umshado kumele kube khona inkomo yomqhoyiso manje kumele ahlolwe ukuze kwazeke ukuthi wayishiyaphi.

umbuzo : Wenzenjani uma ngabe uthola ukuthi intombi isiyonakele ushukela wayo?

Impendulo : Umntwana angimtsheli lutho ukuthi kuhambe kanjani ngiyamfaka nje ibala elimhlophe njengezinye izintombi bese ngifonela umzali wakhe ngimtshele ukuthi akeze emhlolweni olandelayo  bese ngiyamtshengisa ukuthi kwenziwa njani uma uhlola. Bese ngilalisa ingane  encane abone ukuthi kunjani kushukela wayo bese ngilalisa omunye bese ngibiza ingane yakhe ukuthi nayo izolala bese eyabona umzali wayo  ukuthi akufani nokwabanye bese ngiyamtshela ukuthi bengingafuni ukuthi uthi ngithe ingane yakho ayiseyona intombi bengifuna uzibonele wena ingane yakho. Bese beyahamba. Bese uyafika umbuze ukuthi wenziwe yini kanje ngoba mina ngabona ngokudlule ngayitshela ukuthi angiboni kahle yingakho ngibize wena mzali wakhe ukuthi uzongibukisa.

Umbuzo : Ngabe izivakashi zivumelekile yini ukuthi zize ukuzobuka uma uhlola?

Impendulo: Cha akuvumelekile ukuthi kuze abanye abantu uma ngihlola ngoba nabezempilo abavumi ngoba manje kuyimfihlo kumele kube yimi engibhalise igama lami emnyangweni wezamisiko phecelezi(kwa Arts and Culture)

Umbuzo:  Ngabe bakhona yini abakugxekayo noma bekukhombe ngeminwe ngokwenza lomsebenzi?

Impendulo : Chabo abekho abangikhombayo mhlampe uma bekhona abangikhombi bengibona mhlampe bayangihleba kuphela. Igama leqembu lethu ‘Izintombi zamasiko esintu’. Uma umuntu ezojoyina ngiyamutshela imithetho yalapha bese umuntu eyaziqhubekela futhi uma umuntu engasezi angimubuzi ukuthi kungani engasezi. Mhlampe angaze axoshwe umama wakhe ukuthi eze.

Umbuzo :  Ngabe uhulumeni kukhona yini akwenzayo ukuxhasa lelisiko?

Impendulo: Ay mina angiboni ukuthi khona uhhulumeni akwenzayo ukuxhasa leli siko ngoba uma befuna ukuhamba beye emhlangeni abangenayo imali ngiyazama ukuthi ngibakhokhele behambe ngoba umntwana engaba nokudikibala kokuthi siyahlolwa kodwa uma sekufanele sihambe siyo jabula emhlangeni asiyi. Ngoba ngisho uzama ibhasi alitholakali.

Umbuzo   :Ngabe ukuhlola kuqala kubantu abangakanani noma umuntu onjani ohlolwayo?

Impendulo  : Ukuhlola mina ngikuqala ku muntu oneminyaka eyisi shiyagalombili (8) ngoba uma ingane uyiyeka ngeke wazi ukuthi ubani ogange ngayo mhla usufica ushukela wayo ungasekho. Uma ngimgeza bese ngimginqa embhedeni ngimbheke ukuthi ngabe akekho yini odle ushukela ngoba ingane ingesaba ukusho umuntu ayithembise mhlampe ukuyidubula.

Umbuzo    :Kulesi sikhathi esiphila kuso siyashintsha futhi namasiko aseyaphela wena uthini ngalokhu.

Impendulo :Mina angiliboni isiko liphela kunalokho ngilibona liya phambili kakhulu ngisho isikhathi singashintsha kodwa abantu bayaqhubeka nesiko.

Umbuzo     :Ngabe zikhona yini izinselelo obhekana nazo kulomsebenzi?

Impendulo : Ayikho inking engiba nayo ekuhloleni izintombi, inkinga ekhona ilena yezi mali ngoba uma sekuyiwa emhlangeni kumelle ngizizamele mina ukuthiizintombi zihambe.

Umbuzo :  Ngabe wawuqala nini lomsebenzi?

Impendulo : Ngaqala ngo 2009  ukuvela obala ukuthi ngiyawenza lomsebenzi ngawuthatha kumama wami eseshonile ngazenzela ezinganeni zami ngase ngivela obala ngakhuluma nabazali bavuma ngase ngenza nezangaphandle izingane. Ukuwenza nje ngiqale ngo 2006 ngiwenza ezinganeni zami kuphela.

Umbuzo : Ngabe kwakuhlolelwa endaweni enjani kuqala?

Impendulo: Kuqala kwakwenziwela ngaphandle ikakhulu emakhaya endaweni eyihlashana ngaphandle. Kulendawo ngihlolela ekhaya elikhulu kagogo. Kuqala ngangihlolela entabeni abantu besilunguza besishaya ngamatshe ngabona ukuthi sizolimala ngase ngicela kumkhwenyana wami ukuthi size layikhaya.

Umbuzo: Ngabe uyafisa yini ukuthi lelisiko livikelwe kuze liqhubeke eminyakeni ezayo?

Impendulo : Impela ngingajabula ukuthi livikelwe lingapheli lelisiko siphinde sikhule ngalo nezingane ezisazo zalwa zikhule ngalo leli siko.

Umbuzo : Ngabe abantwana bayanda noma bayancipha kule nhlangano yakho?

Impendulo : Bayanda kakhulu ngoba inyanga nenyanga bakhona abajoyinayo noma abanye basuka kwamanye amasiko befike baqhubeke nokuhlolwa lapha.

Umbuzo : Uma umntwana esefike esikhathini sokwenzelwa umemulo ngabe bayafika yini abazali bazintombi ukuzobonga ngokuba phathela izingane zabo?

Impendulo : Bayafika omama ukuzongibonga bangembese izingubo zokulala.

Umbuzo :Uma esenzelwe umemulo ngabe kusuke sekumele yini ukuthi azithathele izinqumo zakhe ngempilo yakhe?

Impendulo : Umntwana uyohleze engumntwana asikho isidingo sokuthi aziphathe.

Umbuzo   : Ngabe bagqokani abantwana uma sebehlolwa. Umehluko kulolusiko kusukela kudala kuze kube imanje?

Impendulo  : Ukhona umehluko ngoba ukube kusekudala ngabe ngigqoke isidwaba senkomo hhayi lesi sendwangu. Izintombi kufanele zigqoke okuluphawu lokuthi zizohlola njenge bhayi. Ibhayi yilona phawu lokuthi lentombi iyahlolwa.

Umbuzo  : Ngabe bayelulekwa yini ukuthi kungani kumele bazigcine futhi bahlolwe?

Impendulo : Akhona amakilasi lapha sibaluleka khona ukuthi kumele baziphathe kanjani futhi sibatshele ukuthi bakhona abafana bazoshelwa ngoba bahle kodwa kumele babatshele abafana ukuthi siyeza isikhathi esifanele.

Umbuzo :Ngabe niyabakhetha yini abantu ngokobuzwe noma nihlola abantu abamnyama kuphela?

Impendulo :Chabo, mina ngihlola wonke umuntu othandayo angikhethi ibala lomuntu. Ngiyafisa ukuthi wonke umuntu abone ukuthi lolusiko luwusizo ezimpilweni zabantu.

Umbuzo: Ngabe nginephutha uma ngithi kumele ube nesineke uma uzophatha abantwana?

Impendulo: Kumele ubenobizo kulomsebenzi ungenzi ngokuthi ubone bani.

Umbuzo : Ungathini kulaba abancolisa usiko abalwenziswa yindlala?

Impendulo: Umangizwa, abanye ezikhungweni zabo bathi kujoyinwa ngo pondo abahlanu bephinde babakhiphe uma behlolwa. Cha mina ngihlola ngo pondo owodwa nakhona ngenzela ukuthenga ama gilavu okufaka ezandleni.

Umbuzo: Njengo mama wamasiko, uma ingane isiyonakele ngabe uyayiphelezela yini ingane ukuthi iyolanda inkomo kamama?

Impendulo: Mina umzali ngyamtshela ukuthi uma esebonile ukuthi ingane yakhe isiyonakele, ngizobe sengibiza amaqhikiza ne gosa bese beyahamba beye lapho intombi yonakale khona. Kodwa ngebhadi angikaze ngibone muntu obenaleyo nkinga. Selizobuya lisitshele iqhikiza ukuthi lihambe kanjani.

Umbuzo: Ngabe izintombi zihlolwa nini?

Impendulo: Esontweni lokuqala enyangeni noma kwelesibili njengoba kade behlolwa namuhla kungu mhlaka -6.

Umbuzo : Ngizwe umama ekhuluma nge-paper work ngabe khona umnyango okhipha izitifiketi noma uzikhiphela wena ngokwakho?

Impendulo : Mina izitifiketi ngiyazenzela mina ngokwami. Sizithola ngokuthi kumele uzimisele ngokuhlolwa izinyanga zize zibe isithupha, emvaka 6 months uyasithola noma uma sekuvalwa unyaka ngiphinde ngibanike. Kuphinde uma ngabe kukhona intombi enomemulo bese siyayinikeza isitifiketi.

Siyabonga kakhulu sifunde kakhulu namuhla.

Saphinda senza ucwaningo ezintombini ezihlolwayo kuso lesi sikhungo ‘Izintombi zamasiko esintu’. Amagama alezi zintombi: uAnele Njibe, Sinethemba Gumede(igosa) kanye no Ayanda Nala bahlala khona eNanda. Abanye abantu ebebekhona nkathi senza ucwaningo uMama Madondo bese kuba uPhindile Chiliza kanye no Sihle Mkhamisa.

Umbuzo :Sibabuze amagama abo kanye ne gama leqembu noma inhlangano yabo.

Impendulo: Ekuqaleni kwesokudla uAnele Njibe, owesibili uSinethemba Njibe maphakathi Umama Madondo obahlolayo ekugcineni uAyanda Nala.

Umbuzo: Ngabe niqale nini ukuhlolwa, yini futhi eyanenza nathande lelisiko nathanda ukuhlolwa ezinye izingane zingakwenzi noma naniphoqwa abazali?

Impendulo: uAnele yena uthi; waqala ukuhlolwa ngo 2005 wagqugquzelwa umzali ukuthi akwenze ukuze aziphathe kahle. uSinethemba waqala ngo 2009 ukuhlolwa nguye owokuqala owaqalwa ukuhlolwa kule nhlangano yabo no anti uyena owamcela ku mama wakhe. Uze uyakuveza ukuthi bayahlonipheka emphakathini futhi bathola nesithunzi ngokuhlolwa kwabo. “Ngibona kuyinto emnandi kakhulu ngoba nabantu banamhlanje abakwenzi lokhu”. uAyanda yena, “Ngaqala ukuhlolwa ngo 2005 ngagqugquzelwa umzali ngagcina sengithanda sekuyimina engitshela umama ukuthi ngiyohlolwa”.

Umbuzo : Ngabe niphatheka kanjani njengoba nihlolwa?

Impendulo: U-Anele, “Siyajabula kakhulu ngokuhlolwa ngoba thina siyavikeleka ekwenzeni ucansi sibancane kanti futhi no anti uyasiyala ngokuthi thina siyizimbali zesizwe useze wasinika amabhangele abhalwe ukuthi izazi ngoba esivezela ukuthi kumele sizazi”. U-Sinethemba, “Ngathola ibhande emhlangeni kuyimanje lisekhona ngoba ngiyaziqhenya ngalo ngisho bebuza ukuthi ingani ngingalikhiphi”. U-Ayanda uthi naye uyakuthanda ukuhlolwa.

Umbuzo : Libaluleke ngani leli siko eezimpilweni zenu?

Impendulo :Libalulekile ngoba ngisho sinezinkinga ezincane uAnti uyasiyala. Nanokuthi uyahlonipheka ngakini futhi siphathene kahle nabanye bengeza sizofika sibaphathe kahle. Ukuhlolwa kugqugquzela ukuziphatha ingakho sikuthanda.

Umbuzo: Ngabe amalungelo enu aniboni yini ukuthi ayalimala uma niqimba niveza umzimba?

Impendulo: Chabo, awalimali amalungelo ethu kunalokho siyaziqhenya kakhulu.

 

 

 

 

 

 

This post is also available in: English

4 Responses to “Ukuhlolwa kwezintombi (izintombi zamasiko esintu)”

  1. From anonymous:

    Ngihlala e phoenix nginendodakazi ngingaxhumana kanjani nani

    Posted on July 18, 2014 at 10:36 am #
    • From Ayanda Ngcobo:

      Cela ushiye imiminingwane yakho kwi-email yethu.

      Posted on July 22, 2014 at 8:35 am #
  2. From Thabile sithole:

    Makephi neNanda i wanna join mama kodwa ukhona ugogo osihlolayo kwaQ emlazi ngifunda emangosuthu ngyaziqhenya ngobuntombi bami

    Posted on August 16, 2014 at 3:40 am #
  3. From kuthula:

    ngicela ukwazi ngomemulo, umuntu owachithekelwa isisu (miscarried) uyenzelwa na umemulo, uma ngabe besebemthembisile uyaqhubeka noma kumele angabe esawenza sidalo, khona ke uvumelekile na ukuthi abe ngunomoyi (agidise omulayo) uma kungafanele, kungani? kwenzakalani uma esina enkundleni? uqala kuphi lo Memulo futhi kungani ubalulekile

    Posted on April 28, 2017 at 8:53 am #

Leave a Reply


7 + = 14